Van baron tot banneling: bekende kankeronderzoeker Peter Carmeliet (61) moet project voorzetten in Denemarken

Ons land verliest een van zijn topwetenschappers. Kankeronderzoeker Peter Carmeliet (61) verhuist van de KU Leuven naar Denemarken, waar hij een nieuw laboratorium uit de grond stampt. “Ik heb geen andere keuze”, zegt hij. “Eens ik de pensioenleeftijd heb bereikt, mag ik mijn onderzoek hier niet voortzetten. Terwijl er nog zoveel te ontdekken valt.”

Pieter Lesaffer-Het Nieuwsblad 2/10/2021

“Topwetenschapper” is misschien een omschrijving die nogal snel wordt gebruikt. Maar in het geval van Peter Carmeliet, professor aan de KU Leuven, is dat geen overdrijving. Met zijn onderzoek naar bloedvaten verrichtte hij baanbrekend werk in de strijd tegen kanker. Hij leidt een laboratorium met zestig medewerkers, won meerdere internationale prijzen en is sinds enkele maanden zelfs lid van de American Academy of Arts and Sciences , een prestigieuze instelling waaraan onder meer ook Albert Einstein en Charles Darwin verbonden waren.

In eigen land kreeg Carmeliet in 2015 de titel van baron voor zijn wetenschappelijke verdiensten. Maar nu de pensioenleeftijd nadert, helpt zelfs die adellijke titel niet om zijn werk aan de KU Leuven te mogen voortzetten. Op zijn 65ste moet hij definitief met emeritaat. “Maar ik voel me helemaal nog niet uitgeblust”, zegt Peter Carmeliet via videoverbinding. “Ik heb dat eerder ook al aangekaart bij de KU Leuven en bij het Vlaams Instituut voor Biotechnologie – waaraan ik ben verbonden – maar zij zagen hier geen oplossing.”

Carmeliet is naar eigen zeggen niet de man om “negatieve energie” te verspillen. “Ik zocht een oplossing, en heb die in Denemarken gevonden. In Aarhus (de op één na grootste stad van het land, red.) mag ik een nieuw laboratorium uitbouwen en mijn onderzoek voortzetten, met een contract van onbepaalde duur.”

Een uitzondering

Tot hij echt met pensioen gaat, blijft Carmeliet wel nog in Leuven werken, maar het zwaartepunt moet de komende jaren wel al geleidelijk naar het nieuwe lab 900 kilometer noordelijker verschuiven. De lange aanloop is ook bedoeld om wetenschappelijke medewerkers de kans te geven hun onderzoek af te werken, en om nieuwe mensen aan te werven die op voorhand de keuze (moeten) maken om mee naar Denemarken te verhuizen.

Verbitterd is Carmeliet daar niet over. Hij is wel scherp voor de “arbitraire” pensioenregeling die hem naar Denemarken drijft. “Het absurde is dat als ik één jaar jonger was geweest, ik één jaar langer had kunnen werken. Want dan kwam ik in aanmerking voor de verhoging van de pensioenleeftijd naar 66 jaar. Nu heb ik geen andere keuze dan te verhuizen als ik nog zelfstandig onderzoek wil doen.”

Er bestaan nochtans wel mogelijkheden om een uitzondering te krijgen en onder bepaalde voorwaarden na 65 jaar te werken. “Maar dat is vooral bedoeld om jonge mensen te begeleiden en te coachen. Ik voel me nog te jong om enkel dat te doen. Ik wil actief mijn onderzoek voortzetten. Er is nog zoveel te ontdekken. Zo zijn er nog zesduizend mystery genes , genen waarvan we de functie niet kennen. Dat is een enorm potentieel voor de wetenschap. Via artificiële intelligentie hoop ik daar ontdekkingen te doen die ons helpen in de strijd tegen kanker en andere ziekten.”

Verjonging

Een van de argumenten van de KU Leuven om die leeftijdsgrens zo strikt toe te passen, is dat het verjonging mogelijk maakt. Maar dat houdt volgens Peter Carmeliet geen steek. “Om de beste wetenschap te hebben, heb je de beste wetenschappers nodig, ongeacht hun leeftijd. Als iemand van 80 jaar beter is dan een collega van 30 jaar, waarom zou je die dan al op voorhand uitsluiten? Dat is wat hier gebeurt. Zo heb je voor nationale financiering een aanstelling aan een universiteit nodig, maar die loopt af zodra je met emeritaat bent. En onderzoeksfinanciering heeft meestal een looptijd van vier tot zeven jaar. Maar als je tijdens die periode met emeritaat gaat, word je dikwijls al op voorhand uitgesloten. Als ik naast zo'n financiering grijp omdat een andere collega beter is, dan leg ik me daar zonder problemen bij neer. Maar nu kan ik als emeritus niet eens met de competitie meedoen. In Denemarken is dat anders. Daar kijken ze naar excellentie, en niet naar de leeftijd.”

Het verhaal van Peter Carmeliet doet denken aan de discussie rond de VRT, die onder anderen Martine Tanghe en sportjournalist Michel Wuyts tegen hun zin met pensioen stuurde. “Dat is toch evengoed jammer”, zegt Carmeliet. “Vroeger keek ik soms speciaal naar de koers om de commentaar van Michel Wuyts en José De Cauwer te horen. Het is een verlies dat zij als duo moeten stoppen.”

Carmeliet heeft intussen de knop omgedraaid, de blik op Denemarken gericht. Al blijft hij voorlopig wel nog in Blanden, bij Leuven, wonen. “We zullen over enkele jaren wel zien of ik definitief verhuis”, zegt hij. “Het belangrijkste is dat ik in ieder geval mijn onderzoek kan voortzetten. Ik had het liever op een andere manier gezien, maar het systeem laat mij geen andere keuze.”